SGK İŞTEN ÇIKIŞ KODLARI, AÇIKLAMALARI VE SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ
İşveren ile işçi arasındaki iş sözleşmesi, işveren tarafından veya işçi tarafından sonlandırılabilir. İşten çıkış işlemlerinin yapıldığı süreçte işverenler, iş akdinin ne şekilde sona erdiğini işten ayrılış bildirgesinde ve aylık prim hizmet belgesi ile muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde belirtmek zorundadır. İşten çıkış kodları, iş akdinin nasıl sonlandırıldığını belirten kodlardır.
İşten çıkış kodları hem işveren hem de işçi için çok önemlidir. Aşağıda açıklanan işten çıkış kodları, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işsizlik parası, nakdi ücret desteği, fesih yasağı gibi konuların belirleyicisi durumundadır. Bu kodların yanlış ve yanıltıcı girilmesi işverenin cezai yaptırıma maruz kalmasına işçilerinin de bazı haklardan yararlanmamasına veya haksız şekilde yararlanmasına neden olacaktır.
İşten ayrılış kodunun hatalı girilmesi halinde, hatalı işten çıkış kodunun işten ayrılış tarihinden itibaren 10 gün içinde elektronik olarak düzeltilmesi mümkündür. Ancak hatalı işten çıkış kodu, işten ayrılış tarihinden itibaren 10 gün geçtikten sonra değiştirilmek istenirse bu durumda işveren Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgili ünitesine yazılı olarak müracaat etmesi gerekir. Açıklayıcı belge ve bilgilerin bulunması halinde işten çıkış kodları düzeltilebilir.
İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih: İş sözleşmesi işçi tarafından sağlık nedeniyle
(4857/24/I) sona erdiriliyorsa bu kod seçilecektir. Sağlık nedeniyle fesihte sağlık sorununun raporla belgelendirilmesi gerekmektedir.
25 İşçi tarafından işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih: İş sözleşmesi işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı sebebiyle işçi tarafından feshediliyorsa (4857/24/II), bu kod seçilecektir. 26 Disiplin kurulu kararı ile fesih: Disiplin kurulu bulunan işyerlerinde kurulun aldığı kararla işçini sözleşmesi feshedilmişse bu kod seçilecektir. 27 İşveren tarafından zorunlu nedenlerle ve tutukluluk nedeniyle fesih: İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması veya işçinin tutukluluğu halinde, iş sözleşmesi işveren tarafından sona erdirilebilmektedir (4857/25/III). Bu durumda çıkış kodu olarak bu kod seçilecektir. 28 İşveren tarafından sağlık nedeni ile fesih: Sağlık nedenleriyle iş akdini feshetme hakkı işçiye tanındığı gibi işverene de tanınmıştır. İş Kanunu 25. madde birinci fıkrasında sayılan sağlık nedenlerinin ortaya çıkması halinde, işveren tarafından iş akdi sona erdirilebilecek ve çıkış kodu olarak bu kod seçilecektir. 29 İşveren tarafından işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih: İş Kanunu 25/II maddesi kapsamında, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı sebebiyle işveren tarafından iş sözleşmesi feshedilebilecektir. Bu durumda bu kod seçilecektir. 30 Vize süresinin bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde kullanılır. Tekrar başlatılmayacaksa “4” no.lu kod kullanılır.): İş sözleşmesinin devamı işçi ve işveren dışında üçüncü bir kurum veya kuruluşun vizesine bağlı ise ve vize süresi sona ermişse bu kod seçilecektir. Vize süresinin sona ermesiyle birlikte iş akdi askıda sayılmakta, yeniden vize alınmasıyla birlikte devam etmektedir. Ancak vize süresinin bitiminden sonra işçi tekrar işe başlatılmayacaksa bu kod yerine (4) numaralı kod seçilmelidir. 31 Borçlar Kanunu, Sendikalar Kanunu, Grev ve Lokavt Kanunu kapsamında kendi istek ve kusuru dışında fesi: İşçi, kendi istek ve kusuru dışında kanunların işverene tanıdığı fesih yetkisi kapsamında işten çıkarılmışsa bu kod seçilecektir. 324046 sayılı Kanunun 21’inci maddesine göre özelleştirme nedeni ile fesih:
Özelleştirilen bir işyerinden bu sebeple çıkarılan işçi için bu kod seçilecektir.
33 Gazeteci tarafından sözleşmenin feshi: İş sözleşmesi gazeteci tarafından, Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanunun 7’nci maddesi ile 11’inci maddesi kapsamında sona erdirilmişse bu kod seçilecektir. 34 İşyerinin devri, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle fesih: İşçinin çıkarılma sebebi işyerinin bir başka işyerine devri ya da işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi ise bu kod seçilir. 35 6495 SK Nedeniyle Devlet Memurluğuna Geçiş: Sigortalının devlet memurluğuna geçiş halinde bu kod kullanılacaktır. 36 KHK ile işyerinin kapatılması: 21 Temmuz 2016 tarihi itibariyle başlayan Olağanüstü Hal uygulaması kapsamında 667 ve 668 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamelerle bazı işyerleri kapatılmıştır. Buna göre söz konusu KHK’larla kapatılan işyerlerinden çıkışı yapılacak sigortalılar için bu kod seçilecektir. 37 KHK ile kamu görevinden çıkarma: Fetö/Pdy nedeni ile Kamu Görevinden çıkarılanların işten çıkış kodları 37 olarak bildirilecektir. 38 Doğum nedeniyle işten ayrılma: Doğum nedeniyle işten ayrılan bayan sigortalı için seçilecek koddur. 39 696 KHK ile kamu işçiliğine geçiş: Kamu idarelerinde alt işverenin işçisi olarak çalışırken, 696 sayılı KHK ile Kamuya işçi olarak geçen işçiler için kullanılacaktır. 40 696 KHK ile kamu işçiliğine geçilmemesi sebebiyle çıkış: Kamu idarelerinde alt işverenin işçisi olarak çalışırken, 696 sayılı KHK ile Kamuya işçi olarak atanamayan (Emekli olması vs nedenlerden dolayı)işçilerin iş akdinin sonlandırılması halinde seçilecek koddur. 41 Re’sen işten ayrılış bildirgesi düzenlenenler: SGK tarafından değişik gerekçeler nedeniyle işten ayrılışları resen düzenlenenler için seçilecek koddur.2021/9 Sayılı Genelge İle Aşağıdaki Kodlar Eklenmiştir.
42 İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek, yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması. 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-a 43 İşçinin, işveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler sarfetmesi veya davranışlarda bulunması, yahut işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnadlarda bulunması. 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-b 44 İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması. 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-c 45 İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması. 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-d 46 İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması. 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-e 47 İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi. 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-f 48 İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi. 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-g 49 İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi. 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-h 50 İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması. 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-ı